6. ANH VŨ HOÀNG ĐỊCH KỂ CHUYỆN

 NHỮNG GIẤC MƠ

ẢNH 31. Hoàng Văn thăm anh chị Vũ Hoàng Địch. Ảnh TL, 2-2004.

Phó Giáo sư Vũ Hoàng Địch là tác giả bài thơ “Ba Đình nắng”, sáng tác năm 1948, sau đó được nhạc sĩ Bùi Công Kỳ phổ nhạc. Ca khúc Ba Đình nắng ngay từ khi ra đời - 1948, đã khẳng định chỗ đứng trong nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Ông không chịu nhận mình là Nhà thơ, nhưng tên ông được nhắc tới trong Tuyển tập “Thơ mới 1932 - 1945. Tác giả và tác phẩm”. Ông không còn làm thơ nữa, nhưng chỉ với một bài thơ được làm ca từ cho bài hát “Ba Đình nắng” cũng xứng danh một tài thơ. Sau này người ta biết ông là Phó Giáo sư Triết học hơn là Nhà thơ Vũ Hoàng Địch.

Trong 3 ngày, vào tuần đầu tháng 6 năm 2001, anh Vũ Hoàng Địch đã hai lần điện thoại cho tôi, nhắn lên chơi nói chuyện cho vui, nghe nhà tôi tiếp điện thoại anh nói lại như vậy. Mãi tới sáng 17- 6, tôi điện thoại hẹn sáng nay đến hầu chuyện anh.

... Đến nơi, chị Ngà đi chợ chưa về. Anh thân tình tiếp tôi, lấy các thứ kẹo lạc, vải thiều, cà phê, ... trong tủ lạnh ra hai anh em cùng thưởng thức. Anh nói, vải thiều đã trở thành đặc sản của Việt Nam từ vùng Yên Thế, trước thường dùng để tiến vua chúa đấy (!). Nay thì anh em mình được chén thoải mái. Vừa ăn tôi vừa hỏi chuyện anh.  

Tôi kể, vừa được đọc bài viết: “Gặp Vũ Hoàng Địch em nhà thơ Vũ Hoàng Chương”, được biết nhóm Dạ Đài ra mắt từ những năm 1945-1946, nay còn anh và có còn ai khác nữa? Như gợi lại kỷ niệm một thời, anh vui hẳn,  được dịp để kể về những người bạn cũ. Anh nói, còn,... còn một tay nữa hiện đang ở Thành phố Hồ Chí Minh - tên là Trần Mai Châu. Tay ấy hay lắm cậu ạ (anh xưng hô thân mật lúc chuyện trò cởi mở, lúc thì tớ mày, lúc cậu, ông). Anh kể, nghe nói hồi mới giải phóng năm 1975, nhà có một chiếc xe ôtô sang trọng đang chạy, chẳng hiểu lão ta nghĩ thế nào, mang xe đi một nơi khá xa... rồi vứt. Anh cười khà khà, có vẻ thích thú pha chút giễu cợt. Lão ta sợ mày ạ. Đời lạ thế đấy! (Ảnh hai nhà thơ của nhóm Dạ Đài. Báo Văn Nghệ, số 35,36 (1-9-2012), tr. 34. Huỳnh Như Phong: "Trần Mai Châu và giấc mộng Dạ Đài").  

Rồi anh lại chuyển sang chuyện nhóm Dạ Đài, tớ nói để cậu biết nhé. Rất tiếc là nhóm Dạ Đài bị tan sớm chỉ ra được số đầu. Số thứ 2 thì dừng. Nếu được ra tiếp sẽ có một bài viết rất hay choảng lại nhà thơ X. Số tiếp ra chắc tên tuổi nhà thơ X. không có được tên tuổi như ngày nay đâu.

Tôi không ngờ từ một bài báo vừa đọc, đến để kể anh biết, lại được nghe nhiều chuyện như vậy. Bỗng nhớ ra điều gì đó, anh vội vào trong phòng lấy ra cuốn Từ điển của Pháp, anh nói cuốn này mới xuất bản ở Paris, chưa có trong nước. Tớ phải nhờ người mua từ Pháp mang về. Anh mở cho tôi xem mục viết về Vũ Hoàng Chương. Đây, anh chỉ vào vài dòng viết về Vũ Hoàng Chương. Chỉ vài dòng thôi, đã làm cho Vũ Hoàng Chương sống mãi với thời gian rồi! Có cả Trần Đức Thảo, Trần Dần, ... không thấy nhắc tới Huy Thông, riêng Nguyễn Tuân lại không có. Anh nói vậy.

Nói qua với cậu mấy chuyện linh tinh một tí, nay tớ kể cho cậu nghe chuyện về những giấc mơ mấy đêm trước. Chẳng hiểu thế nào, mơ hay là mình suy nghĩ lẩm cẩm rồi.

1. Giấc mơ thứ nhất - TỒN TẠI (đề do HV đặt)

Đầu đuôi chẳng hiểu tại sao mình lại đứng giữa một thung lũng, xung quanh núi bao bọc - Có hai trái núi gần mình, rất to, to ghê gớm. Tôi nói xen vào, có giống Núi Đôi của Vũ Cao không? Anh nói, còn to hơn thế. Cậu biết thế nào không? Tớ nhìn thấy rõ tất cả các khe nứt của hai quả núi đang toang hoác ra, trông rất khiếp, chỉ trong tích tắc sẽ lìa khỏi điểm tựa, đổ xụp xuống đầu mình. Và tớ nghĩ – thế là đời đi đứt rồi!... Hình như sức lực mình lúc đó không còn một    chút gì để nhấc nổi đôi chân thoát hẳn nơi nguy hiểm này. Đành chịu chết một cách bi đát vậy. Rồi cậu biết thế nào không? ..., tớ mở mắt nhìn lại lần cuối để vĩnh biệt thế gian này (!), thì lại thấy hai trái núi nguy hiểm kia tự nhiên nhỏ dần, nhỏ dần..., và biến mất. Tớ lại thấy mình đang đứng trước một thung lũng đầy cỏ non xanh mướt trong nắng sớm. Kỳ lạ không và, thế là tôi vẫn tồn tại trên cõi đời này ông ạ. Đời lạ lắm cậu ơi.

2. Giấc mơ thứ hai - Ở TRÊN ĐỈNH NÚI

Chẳng hiểu bằng cách gì, tự nhiên thấy mình đã leo tới đỉnh núi cao vút. Không rõ bằng cách nào mà leo lên được, với sức già gần 80 tuổi này, lại đang đứng trên đỉnh núi này. Và tớ nghĩ ngay, đi xuống là một chặng đường mệt mỏi lắm đây. Đang nghĩ mung lung,... rồi tự nhiên lại thấy mình đứng dưới chân núi, tựa người vào một gốc cây cổ thụ. Nhìn vào tay mình, thấy đang cầm một đồng EURO vàng chóe mắt.

Khi tỉnh hẳn, thì thấy tay mình đang nắm mảnh chiếu rách cạnh giường. Rõ chán! Anh cười vui và nói, chuyện mộng mị, mơ màng, chẳng hiểu ra làm sao cả. Tôi bèn nói, đấy là tư duy của những triết gia: có - không, không - có, đấy cụ ạ!

3. Giấc mơ thứ ba - KHÔNG TIN

Giấc mơ thứ ba cũng không thể ngờ. Chuyện diễn ra như thế này. Mình thì gần gũi với nhiều giáo sư về văn hóa, xã hội, cả với nhà thơ Trần Dần và một số bạn bè cùng thời. Nhưng trong giấc mơ này, người mà mình ít nhớ tới thì lại hiện lên rất rõ nét từng đặc điểm khuôn mặt và cả cái nhếch mép - cười khẩy. Ông có biết đó là ai không? Em chịu. Anh nói ngay, đó là họa sĩ Phan Kế An. Tự nhiên vụ án Vũ Xuân Trường, buôn hêrôin lại hiện về. Mình biết Vũ Xuân Trường đưa đi xử bắn ở Cầu Ngà từ lâu. Tưởng mộng mị thế thôi, không ngờ lúc đó Phan Kế An xuất hiện trong giấc mơ. Thường mình mơ chỉ hay gặp Vũ Khiêu, Trần Dần. Không hiểu sao, giấc mơ này lại gặp Phan Kế An, với khuôn mặt hiện rõ đến thế. Hắn nhếch mép cười và nói: Ông tin thật à. Tin là Vũ Xuân Trường bị xử bắn à? Hắn ta lại nói tiếp, cho dù có động tác lăn tay trước khi hành quyết, tớ nhìn rõ động tác lắc đầu của Phan Kế An, hắn nói,… không tin (!).

Những giấc mơ mấy ngày qua của tớ có lạ không?

... Chợt có tiếng gõ cửa, anh đứng dậy ra mở cửa, khách là một nữ trung niên. Anh giới thiệu với tôi, đây là cháu gái mình - Phó Tiến sĩ Sinh vật, biết tin cậu ốm đến thăm. Tôi nhìn người phụ nữ ấy và, gật đầu chào!

Chuyện trò cũng đã lâu, đến lúc cần kết thúc. Tôi đứng dậy xin phép ra về. Tôi nói, dự kiến đến thăm anh chị ít phút rồi kéo anh đi RTC Nguyễn Cao. Anh cảm ơn và nói rằng, mình bây giờ không chén được. Đang phải uống thuốc – kiêng.

Khi tiễn tôi ra cửa anh lại hỏi, cậu có biết ông Phấn⁽¹⁾ không? Phấn làm ở thư viện Viện Thông tin Khoa học Xã hội của mình đấy. Mình thấy thương ông ấy quá. Nghĩ lại hồi ông ấy mất, tớ có đến viếng, thấy một ông phòng Hành chính, học không hết lớp 4 đọc điếu văn. Buồn quá! Đáng lẽ phải là ông Viện trưởng hoặc Viện phó chứ? Ai lại làm như vậy.

Anh lại nói, nhờ cậu nói hộ với các ông phụ trách KHXH, không phải vì chúng tôi không có tiền ăn Tết, mà mỗi lần Tết đến các ông KHXH gửi cho 100.000đ. Cái chính là cái tình ăn ở với nhau khi còn sống. Gần chục năm trời tớ nghỉ hưu có lãnh đạo nào đến thăm mình đâu. Tôi nói, em cũng nghỉ như anh rồi, có khác gì anh. Tớ biết cậu có thể nói được, rồi anh cười khà khà.... Đời hay lắm ông ạ, anh nói.

Tôi nắm tay anh tạm biệt ra về mà đầu óc mụ mị, vui thì ít, buồn thì nhiều!..Chợt nhớ tới hai câu thơ anh đọc cho tôi nghe năm nào:

“... Ta còn để lại gì không / Kìa non đá lở, này sông cát bồi”. Ta - người. Núi sông, đá lở,… cát bồi, chẳng biết có vận vào anh những giấc mơ ấy không?

Những câu chuyện tôi được nghe anh Vũ Hoàng Địch kể lại về những giấc mơ ngày đó, thấm thoát đã trôi qua 8 năm. Nay anh đã đi xa thật rồi. Sự ra đi lặng lẽ đến không ngờ. Anh ra đi để lại nỗi bàng hoàng, thương tiếc vô hạn cho chị Ngà, các con cháu cùng bạn hữu và các đồng nghiệp. Còn nhớ những năm trước khi nghỉ công tác quản lý Viện, anh thường đi lại thăm anh em chúng tôi, chia sẻ và động viên gắng sức làm việc và còn căn dặn phải say sưa với công việc và anh nói rằng, khi tuổi già đến thì không có thể nói trước được điều gì đâu... (!).

Lại nhớ cách đây vài tháng, có một bài báo viết với tựa đề: “Tám văn sĩ chung một bài thơ ngắn”, nói là tám vị đó đều thuộc loại tiếng tăm trong giới bút nghiên đi vãn cảnh Hồ Tây. “…Về khuya, cuộc rượu đã tàn, ánh trăng đã nhạt. Trước khi chia tay họ đã nảy ra sáng kiến là làm chung một bài thơ để kỷ niệm cuộc hội ngộ kỳ thú này. Vì có 8 người, để mỗi vị chỉ làm một câu, thể thơ được chọn là đường luật – thất ngôn bát cú…, người khai bút đầu tiên:

1. Vũ Hoàng Địch: Đen đỏ đường đời đã đảo điên

2. Vũ Hoàng Chương: Chợ chiều chật chội chớ chen chân

3. Lê Văn Trương: Trong trắng trung trinh trèo trầy trật

4. Vũ Đình Liên:         Lá lay lươn lẹo lại leo lên

5. Trần Thanh Mại:    Mơ mộng mộng mơ mờ mịt mãi

6. Phạm Huy Thông: Thiết tha tha thiết thiệt thòi thêm

7. Nguyễn Vỹ:          Vội vã về vườn ve vãn vợ

8. Đoàn Phú Tứ:      Tích tịch tình tang tớ túng tiền

Bài báo viết tiếp. "... Tính đến nay bài thơ đã ở tuổi suýt soát “thất tuần thượng thọ” và tám vị đồng tác giả kia đều đã trở thành người thiên cổ(2)…”

Đọc đến đó tôi liền gọi đến Tòa soạn báo để đính chính rằng, anh Vũ Hoàng Địch tác giả ca từ Ba Đình nắng vẫn còn tồn tại, chưa thành người thiên cổ đâu. Đồng thời điện thoại tới anh để nói lại có chuyện trên. Anh nghe điện thoại và hỏi ai viết, báo nào? Rồi anh lại cười khà khà. Thôi, cứ coi mình như người thiên cổ cũng được ông ạ. Có gì lạ đâu.

Nay,… anh đã trở thành người thiên cổ thật rồi! Anh ra đi đột ngột, lặng lẽ vào hồi 13h45, ngày 30-3-2009 tức 5-3 Kỷ Sửu. Hưởng thọ 86 tuổi.

Thương tiếc anh nhiều!

                                                                                               

 Láng Hạ, 1-4-2009, 2014

(1) Cụ Nguyễn Trọng Phấn trước là cán bộ của Viện Viễn đông Bác cổ. Làm việc cùng với cụ Trần Văn Giáp. Sau này chuyển về Viện Thông tin KHXH. Cụ Phấn được kết nạp vào Đảng CSVN trong thời gian chống Pháp (HV).

(2) Xem Hoàng Bình Trọng: Tám văn sĩ chung một bài thơ. Báo Văn Nghệ Công An, số 85 (185), 4-8-2008.

(*) Phó Giáo sư Vũ Hoàng Địch, nguyên Phó Viện trưởng Viện Châu Á và Thái Bình Dương, thuộc UBKHXH Việt Nam, nay là Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam.

***