DỊCH GIẢ TRẦN THƯ

7. DỊCH GIẢ TRẦN THƯ

ẢNH 32. Dịch giả Trần Thư  và Hoàng Văn. Ảnh QHL, 7-2003

Dịch giả Trần Thư, tên khai sinh là Nguyễn Văn Cung, sau này có bút danh - Trấn Thủ trong các ấn phẩm dịch thuật văn học.

Từ một cán bộ cao cấp trong quân đội – Thiếu tá Quân đội nhân dân Việt Nam, thì một tai họa ập xuống vào đúng ngày 24-12-1967. Bảy năm sau anh mới trở về với gia đình (!).

Những tưởng, sau bao năm đằng đẵng xa nhà khi trở về thì vợ con, gia đình mừng vui biết chừng nào. Nhưng ai ngờ được, sự có mặt của anh lại làm cho vợ và cả chính anh nghẹn lòng. Gia đình …tan tác. Không biết chia sẻ cùng ai. Anh lặng lẽ chấp nhận sự phũ phàng, xót xa này.

Như anh viết: “Tôi là kẻ bại trận, và ngồi trước tôi cũng là kẻ bại trận còn ê chề hơn đang cầu xin tôi tha thứ. Thôi thì những kẻ cùng khổ hãy thương lấy nhau chứ còn biết làm thế nào. Tôi ngậm ngùi nói: Thôi em ạ, đừng khóc nữa, cơn ác mộng đã qua rồi. Ta làm lại từ đầu!...”

Năm 1974, anh “được” làm một thường dân. Vốn sẵn có ngoại ngữ (đã học Tú tài Trường Bưởi – Chu Văn An, năm 1944), rồi tự học thêm một ngoại ngữ tiếng Nga. Anh tìm đến những tác phẩm văn học để dịch, nuôi bản thân và gây dựng lại gia đình.

Anh đã dịch các tác phẩm văn học: Vàng, Xa Mạc Tư Khoa, Làn sóng thứ chín, Paris sụp đổ, Đất vỡ hoang, Con Bim trắng tai đen, Điện Biên Phủ - Một góc địa ngục. Phần lớn tác phẩm văn học dịch lấy bút danh - TRẤN THỦ, giấu biến họ tên: TRẦN THƯ.

Tôi không may mắn được đọc hết các tác phẩm anh dịch. Chỉ đến đầu năm 1999 mới đọc anh qua tập Hồi ký đầu tay: MỘT NGƯỜI TÙ XỬ LÝ NỘI BỘ. Anh hoàn thành vào cuối năm 1998. Sau mấy lần chỉnh sửa, bổ sung và lấy tên mới là Truyện ANH CẢ CÒ, tổng cộng 112 trang khổ A4. Anh tặng tôi, ghi ngày 23- 8-2003. Ký, Trần Thư.

Mấy năm sau tôi gần anh hơn và cùng chia sẻ nhiều chuyện. Gặp anh trước một tuần ngày anh ra đi, anh có nói với tôi: “Nghe Hoàng Văn, mình đã giải tỏa hết mọi thứ rồi!...”. Sau đó, đúng như câu thơ cuối mà ông Trưởng họ Nguyễn Thọ nói trong lời tiễn biệt ông em họ - Trần Thư.

“... Quên thù giải oán, tâm thanh thản

Để tình thân ái lúc thành tro!”

*

DỊCH GIẢ TRẦN THƯ, SINH NGÀY 3-3-1926.

MẤT NGÀY 29-4-2006, TỨC 2-4 BÍNH TUẤT.

HƯỞNG THỌ 81 TUỔI.

Năm 18 tuổi, đang học Tú tài Trường Bưởi - Chu Văn An, năm 1944, theo tiếng gọi của Tổ quốc, anh đã xếp bút nghiên lên đường tranh đấu. Người thanh niên ấy tham gia hoạt động bí mật trong đoàn Thanh niên Cứu quốc, in truyền đơn, áp phích tuyên truyền cho cách mạng và là một trong những người đầu tiên làm báo Hồn Nước ở ngay chính ngôi nhà 15 Hàng Phèn của bố mẹ mình. Sau đó, theo phân công của tổ chức, anh trốn nhà thoát ly đi hoạt động cách mạng.

Tháng 8-1945 tham gia chính quyền cách mạng tại Thành phố Hà Nội, sau gia nhập QĐND Việt Nam. Năm 1947 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Làm cán bộ chính trị, từng giữ chức vụ Phó Chính ủy Trung đoàn 42 Trung Dũng. Trưởng ban Tuyên huấn Quân khu Tả ngạn.

Làm báo, với trách nhiệm Trưởng Phòng Chính trị kiêm Tổng Thư ký Tòa soạn báo QĐND. Một thời gian được biệt phái sang Phụ trách Tiểu ban Quân sự bên báo Nhân Dân.

Sau này anh làm công tác xuất bản; viết sử trong quân đội cho đến ngày 24-12-1967 thì một tai họa ập đến. Năm 1974 anh mới trở về gia đình.

*

LỜI PHÁT BIỂU CỦA CỤ NGUYỄN THỌ,

 TRƯỞNG TỘC HỌ NGUYỄN

 (Lời cảm ơn và lời nói cuối cùng với chú em Trần Thư.

 Cụ Thọ nói vo. Tôi bật máy ghi).

          Kính thưa các cụ, các ông, các bà, bạn bè và họ hàng nội ngoại!

          Tôi Nguyễn Thọ, năm nay 86 tuổi, hai mắt đã kém lắm rồi. Không phân biệt rõ ai là ai, có mặt tại đây. Nhưng tôi biết rằng mọi người có mặt tại đây, đông lắm. Sáng nay bạn bè đến viếng chú em tôi đông lắm!...

Hôm nay, thời tiết nóng nực, ảnh hưởng đến những người cao tuổi, nhưng các bác, bạn bè, họ hàng và tất cả vẫn chờ đến giờ tiễn đưa chú em tôi. Gia đình chúng tôi vô cùng cảm động!

          Trước khi nói lời cảm ơn, xin phép các cụ, các ông, các bà cho tôi được nói mấy lời cuối cùng với chú em tôi.

Cung ơi! Trần Thư ơi!...

Anh biết rằng em còn nhiều mơ mộng, còn nhiều mong muốn, còn muốn được nhìn thấy sự thay da đổi thịt của đất nước và còn muốn được nhìn thấy nhiều sự thay đổi nữa, nhanh hơn nữa nhưng số phận đã cắt ngang.

          Việc em làm suốt cả đời cho gia đình, cho đất nước ai cũng đã rõ.

Khi em bị bệnh nặng, biết con gái đang chuẩn bị viết Bài điếu cho chính mình. Em có nói một câu giữa nhà: “Viết gì thì viết, đừng bốc thơm nhau nhé!”,  như lời dặn lại cuối cùng.

          Câu nói đó thực vô cùng quý báu. Một lời dặn cuối cùng đầy tính chất của một con người không muốn khoe khoang, một con người không vỗ ngực, một con người cũng khiêm nhường mà thôi!

Nhưng dẫu sao trong Lời điếu của con gái nó viết, nó đã để hết tâm huyết vào đấy, viết để nhờ các bác có ý kiến giúp. Thế nào cũng còn có chỗ chưa đạt được ý muốn của cha chú, chưa được đúng như lời dặn của chú thì chú hãy tha cho con, thông cảm với con, nó cũng đau xót lắm. Nó cũng là một nạn nhân kế tiếp chú. Cho nên nó viết như vậy không có gì sai trái, trách móc nó. Chú hãy tha cho con!

Chú là một người, suốt cả đời dành thời gian cho sự nghiệp văn chương, tôi cũng có đôi vần văn chương để tiễn chú:

Thẳng thắn thơ ngây chú Cả Cò (1)

Thanh xuân theo Đảng chẳng đắn đo

Dốc lòng cách mạng say “Hồn Nước” (2)

Đưa cả tiểu đoàn vượt sông to (3)

Trở về nghiệp báo thêm tên tuổi

Ập đến tai bay vạ khổng lồ

Bỗng dưng đằng đẵng nơi biệt lập

Nắm(4) nỗi dày vò mất tự do.

Hồi cư dựng lại ngôi nhà nhỏ

Sự nghiệp văn chương lại nổi to

Khoan dung độ lượng, trang hồi ký

Tính cách nhân văn cụ Cả Cò

Quên thù giải oán, tâm thanh thản

Để tình thân ái lúc thành tro!

Được không chú? Thế thôi!

Ra đi cho mát mẻ, dòng đời có hạn. Được như vậy, phấn đấu như vậy, chú hãy thanh thản ra đi!

          Ông Tư, bà Tư!..., cô Mai – vợ chú đấy, cô Nhung kia kìa. Chú Hỷ về đón cả đấy. Hãy đi cho nhẹ nhàng thanh thản. Chú về với tiên tổ!...

Kính thưa các cụ, các ông, các bà và bạn bè thân hữu!

Tôi xin thay mặt cả họ hàng nhà tôi, đa tạ, đa tạ. Mọi người đã nể tình đến đây ứng xử thế này:

TÌNH ĐẤY, NGƯỜI ĐÂY, LUỐNG ĐOẠN TRƯỜNG.

          Đa tạ. Đa tạ!

(Ghi: 13 giờ 55 phút, ngày 3-5-2006, tại

Nhà Tang lễ 127 Phùng Hưng, Hà Nội)

*

Anh Trần Thư, để lại cho tôi nhiều ấn tượng về cuộc đời trầm bổng, sóng gió. Sâu đậm nhất là về gia đình. Anh đã mất mát quá nhiều. Tôi cứ nghĩ, ngày anh trở về sẽ gây dựng lại cơ ngơi đàng hoàng, nhưng anh càng gắng sức, chăm lo cho gia đình bao nhiêu thì lại “tan... đàn” đến xót lòng. Âu cũng là số mệnh của một con người. Mệnh trời ư ?!

Láng Hạ, 5-2006, 2014

Ghi chú:

(1) “Anh Cả Cò”: Đầu đề tập Hồi ký của Trần Thư, là tên gọi lúc còn nhỏ.

(2) Hồn Nước: báo Hồn Nước.

(3) Vượt sông to: Chỉ huy Tiểu đoàn vượt sông Luộc hai lần trong đội hình Trung đoàn vượt sông cùng hàng nghìn dân đi theo để tránh địch khủng bố.

(4) “Nắm” là nắm tay, giữ lại,… hay “ lắm” là nhiều nỗi dày vò…(?). Bản chữ viết nắn nót của Cụ Nguyễn Thọ không lẽ lại viết sai chính tả. Hay có ý khác (HV).

(*) Cụ Nguyễn Thọ, cựu Đại tá QĐND Việt Nam. Mất ngày 29-11-2013, tức ngày 27-10 Quý Tỵ. Hưởng thọ 93 tuổi.

***