NHÀ BÁO HỮU THỌ

9. “CÃI” LẠI “NGƯỜI HAY CÃI”(*)

ẢNH 34. Nhà báo Hữu Thọ và Hoàng Văn. Ảnh HN, 2-2004

Ông cũng là người nổi tiếng trong làng báo chí cách mạng Việt Nam. Nhất là trong thời kỳ Đổi mới, sau Đại hội VI của Đảng. Tên tuổi Nhà báo Hữu Thọ dần dần có chỗ đứng trong nhiều bạn đọc của báo Nhân Dân và một số báo, tạp chí trong nước.

Đường vào nghề của ông chẳng “thuận chèo mát mái” như nhiều đồng nghiệp khác. Đôi khi người giúp Nhà báo Hữu Thọ vào nghề có lúc nản…, khi đọc những bài viết đầu tay của ông. Chính sự “nhạy cảm” biết mình khó theo được nghề viết này, nhưng với lòng tự trọng và yêu nghề mà ông đã vượt lên. Qua thời gian tự rèn luyện, học tập mà dần dần ông có vị trí chuyên môn vững vàng. Vững vàng không phải ở vị trí này, cương vị nọ mà chính bởi cách lý giải một số vấn đề mà ông đã tạo cho bạn đọc có ấn tượng riêng với những câu chuyện cùng văn phong bình dân của Nhà báo Hữu Thọ ở mục “CHUYỆN LÀM ĂN” đăng từng kỳ báo Nhân Dân năm 1986, 1987.

Ông bước vào nghề ở tuổi 25, độ tuổi có nhiều thuận lợi. Những nếp cũ dễ bị gạt bỏ và những ảnh hưởng mới được ông tiếp nhận. Bởi vậy mà Nhà báo Hữu Thọ đã trưởng thành, có vị trí xứng đáng trong làng báo chí cách mạng Việt Nam.

Tôi không được may mắn đọc những bài viết đầu tay ông viết. Sau này vì công việc phải nắm bắt thông tin, khai thác tư liệu ở các báo và đọc kỹ những bài ông viết trên báo ở thập niên 80. Quả thật, một số mảng tư liệu trên báo, thấy ông đã có đất để “dụng võ” như trên “mặt trận” kinh tế; lối sống; tác phong của những người được lãnh đạo,...

Thế mới biết "mảnh đất" để đi sâu nắm bắt cho các nhà báo còn nhiều khoảng trống, còn nhiều đất để “dụng võ”. Chính Nhà báo Hữu Thọ đã nhìn thấy khoảng trống đó, tự thay đổi cách viết, đi sâu vào mảnh đất mà nhiều người tưởng như đã biết và, đôi khi là khô cằn. Ấy vậy từ mảnh đất đó ông có cách “luận” riêng cho từng vụ việc. Từ đó, các bài viết của ông ngày càng gây được sự chú ý cho bạn đọc đang tìm hiểu cách tiếp cận xã hội trong buổi đầu đổi mới. Không ít người có những kết quả thành công trong sự nghiệp vươn lên của mình khi đọc những bài viết ở mục “CHUYỆN LÀM ĂN”, mà ông đang chuyên tâm khai thác đề tài này. Ông có nhiều thu hoạch và đã thành công trong sự nghiệp của mình.

Tôi có đôi lần xem, nghe Nhà báo Hữu Thọ trao đổi với bạn xem truyền hình – mục NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI. Có một số ý mà tôi thấy thú vị qua những câu chuyện ông đã kể,...

Sách “Người hay cãi” của Nhà báo Hữu Thọ cũng được nêu trong buổi trao đổi hôm đó. Ông nói đại ý: “Mình hay cãi nhiều người, có khi là bạn bè, đồng nghiệp và cả cấp trên! Ấy vậy mà khi mình “được” làm lãnh đạo lại không muốn có người “cãi” lại mình. Thế mới biết cái “hay cãi” chưa phải đã thuận lợi cho công việc. Và rồi ông có ý nhắc nhở người làm báo, phải cãi lúc nào, cãi ra sao để cấp trên, đồng nghiệp nghe mình “cãi” được thấu tình đạt lý và, đôi khi “cãi lại” phải chờ thời …!”.

Thế mới hiểu nghề báo khó biết chừng nào (!?).

Câu chuyện mà Nhà báo Hữu Thọ trao đổi với bạn xem truyền hình hôm đó còn đọng lại trong tôi, đôi lúc làm tôi suy nghĩ nhiều!

Gần đây, tôi được đọc bài trả lời phỏng vấn của ông trên báo “An ninh thế giới Cuối tháng”, 10-2003, số 26, tr.16", do Nguyễn Lê Chương thực hiện. Nhà báo Hữu Thọ nói:

“Sự trung thực là một phẩm chất quan trọng trong tính cách của người Việt Nam”. Bài trả lời phỏng vấn trên toát lên nhiều ý: về truyền thống đạo lý; tình nghĩa; rèn luyện tính kỷ luật và nhấn mạnh xã hội phải tạo điều kiện cho con người có khả năng tư duy và sáng tạo. Ông khẳng định: “Trong bất cứ hoàn cảnh nào, sự trung thực của con người Việt cũng là phẩm chất quan trọng trong nhân cách; vấn đề là phải tạo điều kiện cho đức tính đó được phát huy”. Nếu muốn bổ sung ý của mình, tôi chỉ xin thêm hai chữ “dũng cảm” mà thôi. Người viết bài này mong sẽ có dịp được trao đổi với ông về hai từ “dũng cảm”.

Trở lại bài trả lời phỏng vấn trên. Trong đoạn 2 phần trả lời, ông có nói: “... Dân tộc ta bị đô hộ 12 thế kỷ, trải qua hơn chục cuộc chiến tranh chống ngoại xâm”.

Tôi gạch dưới “Dân tộc ta bị đô hộ 12 thế kỷ”, và nảy ý định phải “cãi lại” ông ở chỗ - 12 thế kỷ.

Và,... tôi trực tiếp trao đổi với Nhà báo Hữu Thọ qua điện thoại một cách thẳng thắn. (Thời gian này ông đang là Trợ lý cho Tổng Bí thư NĐM).

... Máy điện thoại Văn phòng đổ chuông. Nhận ra tiếng anh. Tôi nói, xin chào Nhà báo Hữu Thọ, em là Hoàng Văn Dư, “quân” của Giáo sư Phạm Huy Thông, đàn em của anh Văn Trọng và anh Vũ Hoàng Địch đây.

- Ồ,... xin chào bạn, có gì đấy Dư ơi, nhà báo Hữu Thọ nói.

- Em có đọc bài anh trả lời phỏng vấn trên báo ANTG Cuối tháng... Xin được hỏi anh: "Anh tính từ thời điểm nào – năm, để nói “Dân tộc ta bị đô hộ 12 thế kỷ...” ? ".

- Nhà sử học thông cảm, mình chỉ nói khoảng hoặc gần mà thôi, nhà báo Hữu Thọ nói.

- Vâng, nếu anh nói khoảng hoặc gần, em không “dám” điện hỏi anh. Bởi em đọc một tư liệu, có người viết: “Dân tộc ta bị đô hộ 1.147 năm”, tức 11 thế kỷ và một trăm, bốn bảy năm. Tức hơn 11 thế kỷ.

- Từ từ để mình lấy bút ghi đã. Đọc lại cho mình đi Dư ơi.

- Thưa anh, 1.147 năm.

- Của ai đấy Dư?

- Thưa anh, đấy là tư liệu của Nhà báo Hoàng Tùng, tôi nói.

- Ồ…, cụ ấy thì tính chi ly và chính xác lắm đấy! Tên tài liệu đó là gì hả Dư?

- Em chắc anh đọc rồi, lâu ngày quên. (Đọc sách Hoàng Tùng: Từ tư duy truyền thống đến tư tưởng Hồ Chí Minh. Nxb CTQG. Hà Nội, 1998, tr. 14).

- Lúc nào chuyển cho mình xem nhé! Bài mình trả lời trên báo như thế có được không?

- Tất nhiên là phải hay họ mới đăng chứ anh. Xin hẹn anh, lúc nào có điều kiện anh em mình gặp nhau để trao đổi cụ thể hơn. Em chào anh! Chào Dư...

(*) HỮU THỌ: Người hay cãi. Nxb Sự thật. Hà Nội, 1991; Nxb Thanh Niên. Hà Nội, 1999.

 Bài viết xong tháng 10-2003, tới 9-2004 tôi đưa anh đọc. Chưa đọc hết bài, anh nói: cậu đặt cái tít "hóm" ra phết . Cả hai anh em cùng cười !...

*

Được tin anh đã ra đi quá đột ngột! (7 giờ 40 phút, ngày 13-8-2015).

Mới hôm nào còn thấy anh đi dự khai mạc Triển lãm báo chí, dự Đại hội X Hội Nhà báo Việt Nam. Tôi điện thoại thăm anh, anh còn nói: "... Mình là trong số 4 lão làng của báo chí còn lại - Hà Đăng, Phan Quang, Đỗ Phượng...".

Tôi dự định, sáng Chủ nhật, 16-8-2015 sẽ đến thăm anh, tặng sách mà tôi vừa in xong; anh là một trong số gần 20 người đọc bản thảo. Còn nhớ, ngày anh đang đọc bản thảo,  gặp lại anh, anh còn nói, mình rất thích đọc loại sách viết kiểu này. (Xem trang 202, Tập I. Sách Gia đình và những người trong tôi). Thế rồi,... một buổi sáng ngỡ ngàng, tôi không thể nào tin nổi!

ẢNH 35. Tang lễ  Nhà báo Hữu Thọ.

Bắt đầu từ  7 giờ 30 đến  9 giờ 30, ngày 14-8-2015. Ảnh HV, 8-2015

Láng Hạ, 10-2003, 10-2015

***